Door: Vera Van den Berghe
Gepubliceerd in 'Danspunt', september 2005
Hoe belangrijk zijn cultuur, achtergronden, betekenissen,
uiterlijke kenmerken in de techniciteit van een dans? Waarin ligt de
ziel van de dans? Hoe gaan we om met een ‘andere’ cultuur of kunst?
Nu werelddans zo ‘in’ is
zeker geen overbodige vragen.
Als buikdanseres begeef ik me sinds vele jaren op dit moeilijke maar
zo verrijkende pad van ontmoeting en avontuur. Een kleine impressie onderweg:
Artiesten die zich geroepen voelen een ‘exotische’ kunst te beoefenen
en door te geven botsen onvermijdelijk op enkele grote vragen.
- Hoe moeten we omgaan met een dans uit een andere cultuur?
- Hoe moeten we onze liefde, respect, enthousiasme vertalen in dans?
- Wat is eigenlijk de essentie van deze dans?
Wat is authenticiteit als je als westerse vrouw een oosterse dans beoefent?
Je volledig inleven in de andere cultuur? Jezelf verliezen? Of moet je de
dans ‘vertalen’ naar
westerse waarden, ontdoen van al te exotische details?
Op zoek naar een ziel in ons lichaam
Oriëntaalse dans kent vandaag, zoals vele ‘exotische’ kunsten
een enorm succes. Velen snakken naar wat nog ‘echt’ lijkt, eenvoudig,
vanuit het hart, vitaal, geaard. Velen verlangen naar een cultuur waar de dans
nog deel uitmaakt van het gewone dagelijkse leven, waar dans en muziek verbonden
zijn met de ziel van de gewone mens.
Buikdans brengt mensen op een heel directe manier in contact met de aarde,
met bezielde lichamelijkheid. Het is een feest van harmonie: tussen lichaam
en ziel, tussen mens en samenleving. De dualiteit die ons westerlingen zo
kwelt lost spontaan en onmiddellijk op in muziek en beweging, op een heel
menselijk, bijna voor iedereen direct bereikbaar niveau. In de buikdans vinden
wij opnieuw een thuis in ons lichaam, we’herontdekken’ als het ware onze eigen
werkelijkheid. In de dans vinden we onze ziel. We ‘dalen’ in ons
lichaam.
Essentie en uiterlijkheden
Maar wat moeten we precies leren als we willen buikdansen? Wat maakt buikdans
tot buikdans? Het bewegingspatroon, de ‘passen’, de richting
van de energie, de wijze waarop de ruimte wordt gebruikt, de communicatie
tussen dansers, de communicatie met het publiek, het verhaal/de emotie? En
hoe belangrijk zijn aankleding, enscenering, concrete gebaren, tradities?
Er bestaat voor buikdansen geen canon, geen regels, geen eenduidigheid over
de dansstijlen, energieën, bewegingen, betekenissen.
Hoever gaan we ons onderdompelen in betekenispatroon, bewegingen, cultuur?
Zullen we ons volledig assimileren of gaan we een dialoog aan?
De dans verwestersen
Westerlingen zijn erg bedreven (al is het meestal onbewust) in het recupereren,
het eigen maken van uitheems cultuurgoed. Omdat we moeilijk kunnen leven
met wat we niet begrijpen, halen we ‘het andere’ naar ons toe,
binnen ons betekenispatroon. Zo is westerse buikdans dikwijls een dansende
vorm van Oriëntalisme.
Een andere valkuil bij buikdansen is doelgerichtheid; de dans ten dienste
stellen van je behoeftes, je ego: buikdansen om ‘in je bekken te komen’,
te aarden, assertiever te worden, je vrouwelijke kracht te ontwikkelen, te
schitteren... Dit gaat voorbij aan de artistieke essentie van de dans. Het
stelt de nevenaspecten, datgene wat je krijgt als je de dans dient, als voorwaarde
en doel bij het beoefenen ervan.
Je verliezen in exotisme en anekdotiek
Het beoefenen van een dans uit een andere cultuur brengt onzekerheid mee
over cultuur en bewegingsbasis. Het is vanuit die onzekerheid dat we ons
soms vastklampen aan uiterlijkheden.
Die behoefte aan uiterlijkheden geldt niet alleen voor ons dansers, maar
ook voor het publiek. Een westers publiek gaat dikwijls - vanuit haar eigen
onzekerheid - af op het uiterlijk, en ziet het liefst een ‘exotisch’ ogende
buikdanseres.
Sommige ‘wereldkunst-beoefenaars’ wijzen onbewust hun eigen cultuur
af om de andere te omhelzen. Ze gaan volledig op in hun ‘nieuwe’ cultuur
en omhelzen elk nieuw gebaar, nieuwe mode, nieuwe stijl.
Sommigen bestuderen de dans met een zeer westerse grondigheid, elk detail
moet precies en juist zijn, wat dan weer voorbijgaat aan de zo typische ‘zijnskwaliteit’ van
de dans.
Hoe het ook zij: overdadige anekdotiek wordt gewoonlijk niet echt gewaardeerd,
noch door een westers publiek (zij verkiezen meestal het origineel) noch
door de originele beoefenaars: zij wensen niet nagebootst te worden.
Naar mijn gevoel is het zich verliezen in anekdotiek en uiterlijkheden net
zo goed een vorm van recuperatie. Door alle aandacht te geven aan uiterlijke
details ontstaat er een soort oriëntalistische poppenkast die de enorme
diepgang van de dans verhult, voor toeschouwers én voor onszelf. Daardoor
doen we zowel de dans als onszelf tekort.
Ontmoeting tussen culturen
Rijkdom ontstaat in de stiltes, in het echte luisteren naar elkaar. In een
dialoog tussen twee culturen. Een echte dialoog tussen een westerse vrouw
en een oosterse dans begint bij de erkenning van de eigen cultuur. Vanuit
die erkenning kunnen we een andere cultuur ook als wezenlijk anders zien,
ernaar luisteren, ermee praten, er ons door laten verwonderen, er ons in
spiegelen. De ontmoeting wordt echt rijk als we blijven luisteren, de dialoog
een dialoog laten zijn, waarbij we de andere niet naar ons toehalen, maar
er ook niet door opgezogen worden.
Oosterse artiesten zijn soms buitengewoon enthousiast over westerse experimenten
met ‘hun kunst’, zij juichen een nieuwe wind toe. Het is aan
ons om met veel liefde, respect en schroom te werk te gaan. De essentie doorvoelen,
maar je eigenheid bewaren, lijkt me een mooi motto voor deze tocht.
